Toen zij uit Rotterdam vertrokken…

 

Zie hem gaan, die man te paard. Hij is net uit Zorgvlied vertrokken en rijdt met wapperende jas in de richting van Diever. Ter hoogte van Wateren houdt hij even in. Er valt hem iets op. Daar rechts, bij een groepje gebouwen, is een groep jongeren druk in de weer. Ze hebben het zwaar zo te zien. Het zweet loopt van hun gezichten. De tieners missen overduidelijk het gemak en de routine van de landsman. “Die komen vast van elders”, vermoedt de ruiter.

Zo’n honderd jaar geleden waren de tijden somber. Echt somber. In het westen was de werkloosheid onder jongeren hoog. Velen zochten uit verveling hun heil op straat. Maar al te vaak gingen zij daarbij over de schreef. En dat was het gezag op een gegeven moment meer dan zat. De aanpak van het probleem paste geheel in de geest van de tijd: zware lichamelijke arbeid in een landelijke omgeving. Zo ontstond in Zorgvlied een kolonie met de idyllische naam Landarbeid. Die bood plek aan ontspoorde Rotterdamse jongeren in de leeftijd van 16 tot 21 jaar.

De kolonie Landarbeid was een initiatief van de Rotterdamse afdeling van Pro Juventute (een instelling ter bestrijding van jeugdcriminaliteit) en werd in 1918 gesticht. Aan de westkant van de Huendersweg en net onder de Keukenlaan kocht de daarvoor speciaal opgerichte Vereniging Kolonie Landarbeid 86 hectare bos- en heidegrond aan. Op het perceel moesten drie loodsen worden geplaatst voor ieder vijftig jongeren. Elke keet zou een slaapzaal en ontspanningsruimte krijgen.

Twee jaar na de oprichting, in 1920, arriveerden de eerste jongeren. Ze mochten zelf per spoor naar Drenthe reizen. Dat ging zonder uitzondering goed. Hoewel kranten over een ‘jeugdgevangenis’ of ‘tehuis voor verpleegden’ spreken, waren er geen hekken of andere afzettingen in de kolonie. Daar was de sfeer ook niet naar. Die was er een van vertrouwen. In de dertien jaar van het bestaan ‘ontsnapte’ er geen enkele jongen.

Omdat de jongelui zelfstandig moesten leren leven en werken, was er maar weinig personeel op Landarbeid. Een directeur en wat inwonende ‘opvoedende ambtenaren’ hielden de zaak in de gaten. De Nederlandse Heidemaatschappij gaf leiding aan het dagelijkse ontginningswerk: het kappen van bomen, rooien van boomwortels en egaliseren van het land. Al om 06.00 uur ’s ochtends moesten de jongens aan het werk en pas om 18.00 uur eindigde hun werkdag.

Als een jongeling in de ogen van de leiding het benodigde ‘karakter’ had gevormd, mocht hij op zoek naar werk buiten de kolonie. Meestal werd dat moment na negen tot twaalf maanden bereikt. Pas als de kolonist daadwerkelijk een baan had, vertrok hij.

Al snel werd duidelijk dat de kolonie zichzelf niet zou kunnen bedruipen. De ontgonnen grond was niet erg vruchtbaar. Gelukkig waren er voldoende geldschieters, onder wie enkele vermogende Rotterdammers. In 1932 is ongeveer 21 hectare ontgonnen. Het bestuur heeft alle vertrouwen in de toekomst. De resterende woeste grond biedt nog werk voor veertig jaar en er lijkt geen vuiltje aan de lucht.

Maar helaas, de overheid zet de subsidie in 1933 stop. Een hard gelag. Als in november van dat jaar een loods door brand wordt verwoest, is dat de spreekwoordelijke druppel die de emmer doet overlopen. De moraal is geknakt. In 1934 is het einde oefening voor de Vereniging Kolonie Landarbeid. De urgentie om door te gaan was verdwenen.

Terugkijkend lijkt de kolonie een oplossing geweest te zijn van een probleem dat bij de opening in 1920 al op zijn retour was. De stedelijke jeugdcriminaliteit nam in de jaren twintig gestaag af. Van de drie geplande loodsen werd er dan ook maar één gebouwd. En meer dan enige tientallen jongeren verbleven er waarschijnlijk nooit tegelijkertijd in de kolonie. Heden ten dage is van de kolonie alleen nog de directeurswoning over. Het is een houten chalet die tegenwoordig als vakantiewoning wordt verhuurd. Verder is Landarbeid voltooid verleden tijd.

Hans van Eeden (november 2013)

De auteur is alle dank verschuldigd aan Paul Gols van de Historische Werkgroep Zorgvlied. Hij deed alle research voor deze bijdrage.

(Op deze tekst is het auteursrecht van toepassing. Overname alleen met toestemming van www.dejuistetekst.nl)

 

Comments are closed